बिहान ठीक ११:०० बजे बजार खुल्ने बित्तिकै रोशनले आफ्नो ल्यापटपमा टीएमएस (TMS - Trading Management System) खोलेर बजार नियाल्न थाले।
सबै कुरा सामान्य नै चलिरहेको थियो। तर अचानक ११:३० बजेतिर एउटा विशिष्ट हाइड्रोपावर कम्पनीको सेयर मूल्यमा अनौठो हलचल देखियो। उक्त सेयरको बजार मूल्य तीव्र गतिमा माथितिर दगुरिरहेको थियो—रु. ३१०, रु. ३२०, रु. ३३० हुँदै हेर्दाहेर्दै केही मिनेटभित्रै सो सेयरको मूल्यमा १०% को सकारात्मक सर्किट (Positive Circuit) लाग्यो।
मूल्य रु. ३४१ मा पुगेर टक्क अडियो। अब त्यहाँ कोही पनि बिक्रेता (Seller) थिएनन्, केवल लाखौँ कित्ता किन्न चाहने क्रेताहरू (Buyers) मात्र लामबद्ध देखिन्थे।
बजारमा सर्किट लाग्नासाथ फेसबुकका विभिन्न सेयर बजार ग्रुपहरू, म्यासेन्जर ग्रुपहरू र भाइबर कम्युनिटीहरूमा तुरुन्तै त्यही एउटा सेयरको मात्र चर्चा र स्क्रिनसटहरू ओइरिन थाले। जताततै पोस्टहरू आउन थाले:
चारैतिरको यस्तो अत्यधिक उत्साह र हल्ला देखेपछि रोशनको मन नराम्ररी लोभियो। उनको मनमा एउटा छटपटी सुरु भयो र उनले सोचे: “धत्! मैले त हिजो नै यो सेयर किन्नुपर्ने रहेछ। यदि मैले आज पनि यसमा मार्केट अर्डर (Market Order) हानेर किन्न सकिनँ भने, मेरो हातबाट यो कमाउने ठूलो अवसर सधैँका लागि छुट्नेछ।”
तर, अर्डर विन्डोमा औँलाहरू लैजाँदै गर्दा उनको मस्तिष्कको एउटा कुनाले उनलाई झस्कायो र एउटा गम्भीर प्रश्न खडा गरिदियो: “के यसरी सर्किट लागिसकेको र सबैजना झुम्मिएको सेयरमा हतार-हतार हामफालेर किन्नु वित्तीय रूपमा सही निर्णय हो, कि यो आफैँलाई सिध्याउने एउटा डरलाग्दो र आत्मघाती जोखिम हो?”
यही ज्वलन्त र प्राविधिक प्रश्नको वास्तविक उत्तर, यसको पछाडिको बजार विज्ञान र मनोविज्ञान हामी यस अध्यायमा विस्तारपूर्वक खोज्नेछौँ।
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा जब कुनै सेयरमा सर्किट लाग्छ, तब बजारका धेरैजसो मानिसहरू, विशेष गरी नयाँ र सिकारु ट्रेडरहरू (Beginner Traders) अत्यधिक उत्साहित र भावुक बन्ने गर्छन्।
किनकि बजारको मनोविज्ञानमा सर्किट लागेको सेयरले सधैँ यी ३ वटा कुराहरूलाई संकेत गरिरहेको हुन्छ:
तर, ट्रेडिङ र प्राविधिक विश्लेषणको संसारमा एउटा निकै महत्त्वपूर्ण र निर्दयी नियम छ: कुनै सेयरको मूल्य तीव्र गतिमा बढ्नु वा त्यसमा सर्किट लाग्नु मात्रै त्यसलाई खरिद गर्ने सही प्राविधिक कारण (Buy Reason) विल्कुलै होइन।
धेरैजसो नयाँ ट्रेडरहरू स्क्रिनमा हरियो रंग र सर्किटको चमक देखेर लोभिन्छन् र आफ्नो न्यूनतम प्राविधिक विश्लेषण, जोखिम व्यवस्थापन र चार्ट संरचना हेर्न पूर्ण रूपमा छोडिदिन्छन्। बजारमा ९०% भन्दा बढी साना लगानीकर्ताहरू डुब्ने र सधैँका लागि फस्ने गल्ती यही बिन्दुबाट सुरु हुन्छ।
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा बजारलाई सुरक्षित र व्यवस्थित राख्नका लागि एउटा नियम बनाइएको छ। जसअन्तर्गत कुनै पनि व्यक्तिगत सेयरको मूल्य अघिल्लो दिनको अन्तिम मूल्य (LTP) को तुलनामा एकैदिनमा निश्चित प्रतिशत (सामान्यतया १०%) भन्दा बढी माथि जान वा १०% भन्दा बढी तल झर्न पाउँदैन। यो मूल्यको अधिकतम माथिल्लो र तल्लो सीमालाई नै सर्किट लिमिट (Circuit Limit) भनिन्छ।
यस व्यवस्थाको मुख्य वित्तीय उद्देश्यहरू निम्न बमोजिम छन्:
जब बजारमा कुनै सेयरको माग (Demand) आपूर्ति (Supply) को तुलनामा अत्यधिक धेरै हुन्छ र मूल्य बढेर माथिल्लो १०% को सीमामा पुगेर टक्क रोकिन्छ, त्यसलाई वित्तीय भाषामा पॉजिटिव सर्किट (Positive Circuit) भनिन्छ।
यसले बजारको एउटा यथार्थलाई स्पष्ट रूपमा देखाउँछ: "अहिले यस घडीमा बजारमा यो सेयर किन्न चाहनेहरूको संख्या र शक्ति निकै बलियो छ।"
तर, सफल ट्रेडिङको विज्ञानले के भन्छ भने: बजारमा तत्कालका लागि माग बलियो हुनु र तपाईंका लागि त्यो मूल्य खरिदका लागि सुरक्षित र उत्कृष्ट प्रवेश बिन्दु (Good Entry Point) हुनु विल्कुलै फरक-फरक कुराहरू हुन्।
मानव मस्तिष्क र मनोविज्ञानले बजारमा सधैँ गतिशील कुरा वा गतिलाई तीव्र रूपमा पछ्याउन मन पराउँछ। जब हामी आफ्नो टीएमएस स्क्रिनमा देख्छौँ:
तब हाम्रो मस्तिष्कमा एउटा कडा रसायन उत्पादन हुन्छ, जसले हामीलाई जुनसुकै मूल्यमा भए पनि त्यहाँ सहभागी हुन बाध्य पार्छ। यस मानसिक रोगलाई ट्रेडिङको भाषामा FOMO (Fear Of Missing Out - अवसर छुट्ने कडा डर) भनिन्छ। यही FOMO का कारण मानिसहरूले बजारमा आफ्ना जीवनभरिको कमाइ गलत ठाउँमा र गलत समयमा दाउमा लगाउने गर्छन्।
विल्कुलै होइन। कहिलेकाहीँ सेयरमा लाग्ने सर्किट वित्तीय रूपमा अत्यन्तै स्वस्थ र लाभदायक पनि हुन सक्छ। यदि कुनै सेयरमा सर्किट निम्न प्राविधिक कारणहरूले लागेको हो भने सो मोमेन्टम अझै धेरै दिनसम्म जारी रहने बलियो सम्भावना हुन्छ:
यो पनि विल्कुलै होइन। बजारमा धेरैजसो सर्किटहरू कृत्रिम र खतरनाक पनि हुने गर्छन्। यदि सर्किट लाग्नुको पछाडि यी तलका कारकहरू छन् भने, तपाईं बजारको सबैभन्दा उच्च मूल्यमा फसेर जीवनभरिका लागि रोएर बस्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ:
बजारमा छिरेका नयाँ र भावनामा बहकिने ट्रेडरहरू जहिले पनि एउटै सतही कुरा मात्र सोच्ने गर्छन्:
“आज यसमा सर्किट लागेको छ, यसको मतलब यो सेयर निकै बलियो हो र अब यो भोलि पनि यसरी नै अन्धाधुन्ध बढ्छ। त्यसैले अहिले नै जसरी पनि किन्नुपर्छ।”
तर यसको विपरित, बजारमा दशकौँ बिताएका र चार्टको नाडी छामेका सफल व्यावसायिक ट्रेडरहरू (Professional Traders) ले सर्किट लागेको देख्दा मूल्य होइन, बरु विल्कुलै फरक र गम्भीर प्रश्न सोध्छन्:
“यो सेयरमा आज कुन प्राविधिक संरचना, कुन वित्तीय आधार वा कस्तो भोल्युमका कारण सर्किट लागेको हो?”
ट्रेडिङको संसारमा सर्किट लाग्नुको कारण (Why) बुझ्नु भनेको केवल स्क्रिनमा मूल्य (Price) बढेको देख्नु भन्दा हजार गुणा बढी महत्त्वपूर्ण र जीवनरक्षक हुन्छ।
यदि तपाईं सर्किट लागेको सेयरमा ट्रेड लिने विचार गर्दै हुनुहुन्छ भने, यी ५ वटा प्राविधिक सूचकहरू अनिवार्य रूपमा जाँच्नुहोस्:
के मूल्यमा सर्किट लाग्दै गर्दा बजारमा सो सेयरको कारोबार संख्या (Volume) पनि विगतका दिनहरूको तुलनामा औसत भन्दा धेरै गुणा बलियो र विशाल छ? यदि सर्किट लाग्दा भोल्युम अत्यन्तै उच्च (High Volume) छ भने, बजारको त्यो माग वास्तविक र विश्वासिलो हो भनी बुझ्न सकिन्छ। तर यदि थोरै कित्ता मात्र किनबेच हुँदै मूल्यलाई सर्किटमा पुर्याइएको छ भने त्यो सरासर एउटा जाल (Trap) हुन सक्छ।
के यो सर्किट लाग्नु भन्दा अगाडि मूल्यले दैनिक वा साप्ताहिक चार्टमा कुनै बलियो प्रतिरोध विन्दु (Major Resistance Level), कप एण्ड ह्यान्डल, वा कन्सोलिडेसन जोनलाई स्पष्ट रूपमा तोडेर (Breakout) माथि गएको हो? कि यो केवल एउटा चल्दाचल्दैको बजारमा बिनाकुनै संरचना आएको सामान्य र क्षणिक उछाल मात्र हो?
के सो सेयर आबद्ध भएको पूरै सब-इन्डेक्स वा सेक्टर नै आज बलियो र सकारात्मक रूपमा अगाडि बढेको छ? यदि पूरै सेक्टर नै बुलिस मोडमा छ र सोही कारणले यस कम्पनीमा सर्किट लागेको हो भने त्यसको सफलताको सम्भावना उच्च हुन्छ। तर पूरै सेक्टर रातो र कमजोर हुँदा एउटा मात्र स्टक एक्कासि सर्किटमा दगुर्छ भने त्यहाँ अपरेटरहरूको चलखेल हुनसक्ने सम्भावना बढी हुन्छ।
के समग्र नेप्से सूचक (NEPSE Index) बलियो, बुलिस र सकारात्मक वातावरणमा हिँडिरहेको छ? एउटा बलियो र स्वस्थ बजारमा लाग्ने सर्किटहरू टिक्ने र अझ माथि जाने सम्भावना बढी हुन्छ, जबकि मन्दी वा बियरिस बजारमा लाग्ने सर्किटहरू प्रायः भोलिपल्ट नै एकाएक सेलाएर जाने गर्छन्।
यदि तपाईंले आज सर्किट लागेको मूल्य (रु. ३४१) मा सो सेयर खरिद गर्नुभयो भने, प्राविधिक चार्ट अनुसार तपाईंको स्टप लस (Stop Loss) राख्ने सुरक्षित ठाउँ कहाँ बन्छ? के तपाईंको सम्भावित नाफाको तुलनामा जोखिमको आकार (Risk-Reward Ratio) सन्तुलित छ? यदि तपाईंसँग यस प्रश्नको ठोस र गणितीय उत्तर छैन भने, सम्झनुहोस् तपाईं ट्रेडिङ गरिरहनुभएको छैन, केवल जुआ खेलिरहनुभएको छ।
सेयर बजारको एउटा शाश्वत र तितो सत्य नियम छ: "आम सर्वसाधारण र भीड (Retail Crowd) जहिले पनि मूल्य निकै माथि बढेर सर्किट लागिसकेपछि र हल्ला फैलिसकेपछि मात्र आकर्षित हुन्छन्।"
तर, बजारका ठूला र बाठा खेलाडीहरू अर्थात् स्मार्ट मनी (Smart Money - Institutions/Whales) जहिले पनि बजार शान्त भएको बेला, कसैले ध्यान नदिएको बेला र चार्टको तल्लो सपोर्ट विन्दु (Support Level) मा चुपचाप सेयर किनेर बस्छन्। जब मूल्य बढेर सर्किट लाग्छ र सामाजिक सञ्जालमा हङ्गामा मच्चिन्छ, तब स्मार्ट मनीले बिस्तारै आफ्ना सेयरहरू त्यही हौसिएको र अन्धो भीडको टाउकोमा महँगो मूल्यमा भिराएर बजारबाट नाफा बुक गरी बाहिरिने योजना बनाइरहेको हुन्छ।
सर्किट लागेको सेयरमा ट्रेड गर्दा सबैभन्दा घातक र विनाशकारी समस्या भनेकै लेट इन्ट्री (Late Entry) को समस्या हो।
यदि कुनै सेयर आफ्नो प्राविधिक बेस (Base) बाट उठेर अलरेडी ३०% वा ४०% माथि गइसकेपछि र लगातार चौथो दिन सर्किट लाग्दा तपाईं बजारमा छिर्दै हुनुहुन्छ भने, त्यहाँ मूल्य अझै माथि जाने सम्भावना (Reward) एकदमै संकुचित र सानो भइसकेको हुन्छ। तर, त्यहाँबाट मूल्य खसेर तल आउँदा तपाईंले बेहोर्नुपर्ने नोक्सानी (Risk) भने अत्यन्तै ठूलो र भयानक हुन्छ। त्यसैले, एक व्यावसायिक ट्रेडरले कहिल्यै पनि मूल्यको उचाइ मात्र हेर्दैन, उसले जहिले पनि आफ्नो जोखिम र प्रतिफलको सन्तुलनलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्छ।
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) को इतिहास र वर्तमानलाई नियाल्ने हो भने यहाँ बेला-बेलामा केही निश्चित कम्पनीहरू, विशेष गरी कम पूँजी भएका हाइड्रोपावर, फाइनान्स र केही नयाँ सुचिकृत भएका कम्पनीहरूको सेयर मूल्य लगातार १०-१२ दिनसम्म सर्किट लाग्दै माथि जाने गरेको पाइन्छ।
त्यस्तो समयमा फेसबुक, क्लबहाउस र टिकटक जस्ता सामाजिक सञ्जालहरूमा ती स्टकहरूको यति धेरै महिमामण्डन र कडा प्रचार गरिन्छ कि आम सर्वसाधारण लगानीकर्ताहरूलाई "यो नकिन्ने मानिस संसारकै सबैभन्दा मूर्ख हो" भन्ने जस्तो भ्रम सिर्जना गराइन्छ।
तर, नेप्सेको विगतको इतिहास साक्षी छ:
त्यसैले नेप्सेको सन्दर्भमा यो वाक्य भित्तामा लेखेर राख्नुहोस्: "Circuit आफैँमा कहिल्यै पनि Buy Signal होइन र हुन सक्दैन।"
मानिस सधैँ आफ्नो विवेकभन्दा बढी भावना र डरबाट निर्देशित हुने प्राणी हो। जब तपाईं बजारमा अरू मानिसहरूले सर्किट लागेको सेयरबाट दैनिक १०% का दरले पैसा छापेको देख्नुहुन्छ, तब तपाईंको मनभित्र आफू पछि परेको र आफ्नो भाग्य कमजोर भएको जस्तो एउटा चरम हीनताबोध पैदा हुन्छ। यही हीनताबोध र छटपटी नै FOMO को मुख्य जड हो।
जब ट्रेडरको दिमागमा FOMO हाबी हुन्छ, तब बजारमा यी ३ वटा विनाशकारी घटनाहरू घट्छन्:
एक सफल र व्यावसायिक ट्रेडरले बजारमा कहिल्यै पनि बगिरहेको भीड र आफ्नो भावनालाई पछ्याउँदैन, उसले जतिसुकै ठूलो सर्किट लागे पनि केवल आफ्नो पूर्वनिर्धारित लिखित योजना र नियम (Trading Plan) लाई मात्र कठोरताका साथ पालना गर्छ।
सर्किट लागेको सेयर (Circuit Stock) मा छोटो अवधिमा तीव्र गतिमा नाफा कमाउने सम्भावना पक्कै पनि हुनसक्छ। तर, वित्तीय वास्तविकता के हो भने, त्यही सर्किट लाग्ने बिन्दु नै बजारमा सबैभन्दा खतरनाक मानसिक रोग FOMO को मुख्य केन्द्रविन्दु र अपरेटरहरूको अन्तिम जाल (Trap) पनि हो। केवल मूल्य तीव्र गतिमा बढेको छ भन्ने सतही कारणले मात्रै बजारको कुनै पनि सेयर कहिल्यै पनि सुरक्षित, तार्किक र सही खरिद बिन्दु (Good Entry) बन्न सक्दैन।
एउटा प्रतिष्ठित म्यानुफ्याक्चरिङ कम्पनीको सेयर मूल्य विगत आठ महिनादेखि रु. ४०० देखि रु. ४२० को एउटा साँघुरो दायरा (Consolidation Zone) भित्र फसेर बसेको थियो। अचानक एकदिन कम्पनीको त्रैमासिक वित्तीय प्रतिवेदन अत्यन्तै उत्कृष्ट आयो र सोही दिन बजार खुल्ने बित्तिकै विगतको औसत भन्दा ५ गुणा बढी विशाल भोल्युम (Volume) का साथ सो सेयरले रु. ४२० को कडा प्रतिरोध (Resistance) तोडेर माथि गयो र रु. ४६० मा पुगेर सकारात्मक सर्किट लाग्यो।
यो सर्किट बजारको कुनै कृत्रिम हल्लाका कारण थिएन, बरु यो एउटा वास्तविक र स्वस्थ संरचनात्मक ब्रेकआउट (Genuine Structural Breakout) को प्राविधिक संकेत थियो। जसका कारण आगामी दिनहरूमा पनि सो सेयरको मूल्य लगातार बलियो बुलिस ट्रेन्डमा अगाडि बढिरह्यो र त्यहाँ सर्किटमा छिर्ने ट्रेडरहरूले राम्रो नाफा कमाए।
एउटा अत्यन्तै कमजोर वित्तीय अवस्था भएको, व्यवसाय खस्कँदो क्रममा रहेको र बजारमा निकै कम सेयर संख्या (Low Float) भएको हाइड्रोपावर कम्पनीको सेयर मूल्य फेसबुक र टिकटकका केही ठूला ग्रुपहरूमा अचानक भाइरल बनाइयो। जताततै "यो कम्पनीले अब ठूलो राइट सेयर दिँदैछ, मूल्य रु. १,५०० पुग्छ" भनी प्रायोजित हल्ला फैलाइयो। हल्लाको भरमा साना लगानीकर्ताहरू झुम्मिँदा सेयरमा लगातार ३ दिनसम्म १०% को सर्किट लाग्यो।
चौथो दिन पनि सर्किट लाग्दा धेरै Beginner हरू FOMO को सिकार भएर रु. ६५० को उच्च मूल्यमा लाखौँ कित्ता किन्न अर्डर हालेर बसे। तर, चार्टको संरचना र भोल्युम निकै कमजोर र शङ्कास्पद थियो। पाँचौँ दिन बजार खुल्ने बित्तिकै ठूला अपरेटरहरूले आफ्नो हजारौँ कित्ता सेयर त्यही हौसिएको भीडलाई बेचेर बजारबाट निस्किए र सो सेयरको खरिद अर्डर एकाएक शून्य भयो। त्यसपछि सो सेयर लगातार नकारात्मक सर्किट लाग्दै सिधै रु. २५० मा झर्यो र हल्लाको भरमा सर्किटमा सेयर किन्नेहरू सधैँका लागि बजारमा फसे।
एकजना नयाँ ट्रेडरले बजार खुल्ने बित्तिकै एउटा फाइनान्स कम्पनीको सेयर मूल्य सर्किटको नजिक पुगेको देखे। उनको मनमा तीव्र छटपटी भयो: “यदि मैले अहिल्यै यो किनिनँ भने म बर्बाद हुन्छु, अरू सबैले पैसा कमाउने भए, म मात्र पछि पर्ने भएँ।” उनले सो कम्पनीको चार्ट कस्तो छ, यसको सपोर्ट कहाँ छ, र यसमा स्टप लस कहाँ राख्ने भन्ने केही पनि विचार गरेनन् र हतार-हतार सर्किट मूल्यमै ठूलो परिमाणमा खरिद गरे।
खरिद गरेको ठीक दुई घण्टापछि बजारमा एउटा सामान्य करेक्सन (Pullback) आयो र सो सेयरको मूल्य सर्किटबाट खसेर ५% तल ओर्लियो। बजार बन्द हुँदा उनी ठूलो घाटामा परिसकेका थिए। उनीसँग कुनै लिखित योजना र स्टप लसको नियम नहुँदा, उनी डर र अन्योलको चरम मानसिक तनावमा परे। यो बजारको विश्लेषणको हार र मानिसको अनियन्त्रित भावना र FOMO को कडा जित थियो।
| सूचक | Healthy Circuit | Dangerous Circuit |
|---|---|---|
| Volume | औसत भन्दा धेरै गुणा उच्च | थोरै कित्तामा सर्किट |
| Chart Structure | लामो Consolidation पछि Breakout | बिनासंरचना क्षणिक उछाल |
| Sector | पूरै सेक्टर बलियो/बुलिस | एक्लो स्टक मात्र दगुर्दै |
| कारण | Strong Earnings / Institutional | Social Media Hype / Cornering |
| Fundamentals | बलियो (EPS/व्यवसाय) | कमजोर / Low Float |
| पक्ष | FOMO Decision (सिकारु) | Planned Decision (व्यावसायिक) |
|---|---|---|
| प्रेरणा | "अवसर छुट्छ कि" को डर | लिखित Trading Plan |
| विश्लेषण | केही हेर्दैन, हतार किन्छ | Volume/Breakout/Risk जाँच्छ |
| Stop Loss | छैन | पहिले नै तोकिएको |
| नतिजा | उच्च मूल्यमा फस्छ | पूँजी सुरक्षित, अनुशासित |
| सूचक | के जाँच्ने | अंक (Score) |
|---|---|---|
| Volume | औसत भन्दा धेरै गुणा उच्च? | १ अंक (हो भए) |
| Breakout | Resistance भोल्युमसँग तोड्यो? | १ अंक (हो भए) |
| Stop Loss दुरी | नजिक र सुरक्षित छ? | १ अंक (हो भए) |
| Risk-Reward | कम्तीमा १:२ छ? | १ अंक (हो भए) |
| Market/Sector | दुवै बुलिस छ? | १ अंक (हो भए) |
कुल ५ मध्ये उच्च अंक भए मात्र ट्रेड योग्य; कम अंक भए त्याग्नु — वैज्ञानिक निर्णय।
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) को विगत दुई वर्षको इतिहास खोतलेर लगातार ५ दिन वा सोभन्दा बढी सकारात्मक सर्किट लागेका कुनै पनि दुईवटा पुराना चर्चित कम्पनीहरूको चार्ट अध्ययन गर्नुहोस्। सो सर्किट लाग्नुको पछाडि के कारण थियो र उच्च बिन्दुमा पुगेपछि ती कम्पनीहरूको मूल्यको हविगत कस्तो भयो, सोको एउटा छोटो प्रतिवेदन तयार पार्नुहोस्।
आफ्नो शब्दमा "एउटा वास्तविक प्राविधिक ब्रेकआउटका कारण लाग्ने स्वस्थ सर्किट (Healthy Circuit)" र "केवल सामाजिक सञ्जालको हल्ला र कर्नरिङका कारण लाग्ने नक्कली वा हाइप सर्किट (Hype Circuit)" बीचका मुख्य ३ वटा प्राविधिक फरकहरू के-के हुन्, स्पष्ट रूपमा व्याख्या गरेर लेख्नुहोस्।
पछिल्लो समय नेप्से बजारमा सर्किट लागेका कुनै पनि १० वटा फरक-फरक स्टकहरूको दैनिक चार्ट (Daily Chart) खोल्नुहोस्। सो सर्किट लागेको दिनको भोल्युम र त्यसभन्दा अघिल्लो हप्ताको औसत भोल्युमको बारहरू तुलना गरेर कुन-कुन स्टकको सर्किट बलियो थियो र कुनको कमजोर थियो, वर्गीकरण गर्नुहोस्।
“यदि आज बिहान ११:३० बजे मैले टीएमएस स्क्रिनमा कुनै एउटा सेयरमा तीव्र गतिको सर्किट लाग्न लागेको देखेँ भने, म FOMO को सिकार नभई कुन-कुन ५ वटा प्राविधिक कुराहरू क्रमैसँग जाँचेर मात्र अर्डर हाल्ने निर्णय गर्नेछु?” सो निर्णय प्रक्रियाको एउटा लिखित कडा कार्ययोजना (My Circuit Rule Protocol) तयार पार्नुहोस्।
सेयर बजारको इतिहासमा सबैभन्दा महँगो, कडा र विनाशकारी गल्तीहरू जहिले पनि बजारको चरम उत्साह र उन्माद (Market Mania) को समयमा नै हुने गर्छन्। जब बजारमा जताततै केवल अवसर नै अवसर मात्र देखिन्छ र भीड अन्धो भएर एउटै सेयरको पछि कुद्न थाल्छ, सम्शरण राख्नुहोस् ठीक त्यही समयमा नै बजारमा जोखिम (Risk) को आकार पनि आफ्नो उच्चतम बिन्दुमा पुगिरहेको हुन्छ। त्यसैले, एक परिपक्व र सफल ट्रेडर बन्नका लागि सर्किटको हरियो चमक देख्दा कहिल्यै पनि आफ्नो भावना र आवेगलाई निर्णय लिन नदिनुहोस्, बरु जहिले पनि चार्टको कठोर संरचना, भोल्युम र गणितीय तथ्यका आधारमा मात्र आफ्नो पूँजीको रक्षा गर्ने अनुशासन सिक्नुहोस्।
यस Chapter मा हामीले नेप्से बजारको सबैभन्दा बढी आकर्षण र लोभको केन्द्रविन्दु बन्ने विषय अर्थात् “एमएस स्क्रिनमा १०% को सर्किट लागेको आकर्षक सेयरमा आँखा चिम्लेर हामफालेर किन्न मिल्छ कि मिल्दैन, र त्यसको पछाडिको वास्तविक जोखिम के हो?” भन्ने गम्भीर प्राविधिक प्रश्नको मनोवैज्ञानिक र व्यावहारिक चिरफार गर्यौँ।
हामीले स्पष्ट रूपमा सिक्यौँ:
सेयरमा सर्किट लाग्नु आफैँमा कहिल्यै पनि राम्रो वा नराम्रो सूचक होइन; मुख्य कुरा त्यसको पछाडिको वित्तीय संरचना, कारण र तपाईंको कडा जोखिम व्यवस्थापन (Risk Management) हो। बजारमा उत्साहले होइन, सधैँ कडा अनुशासन र तथ्यले मात्र पूँजी सुरक्षित रहन्छ। अब यसपछि आउने यस पुस्तकको अर्को अत्यन्तै व्यावहारिक, पीडादायी र धेरै लगानीकर्ताहरूको वास्तविक भोगाइसँग जोडिएको Chapter 77 मा, हामी बजारको एउटा यस्तो सामाजिक र मनोवैज्ञानिक समस्याको अकाट्य समाधान खोज्नेछौँ, जसको सिकार नेपालका कुना-कुनामा रहेका हजारौँ सोझा लगानीकर्ताहरू भइरहेका छन्: “मैले आफ्नो सबैभन्दा नजिकको मिल्ने साथीको गफ र Tips का भरमा किनेको Share बजारमा नराम्ररी डुब्यो। अब यो मानसिक तनाव र आर्थिक नोक्सानीको घडीमा मैले कुन कडा कदम चाल्नुपर्छ र मेरो डुबेको पूँजी कसरी बचाउनुपर्छ?”